Read More

बाबा आणि बापूकाका

आम्ही १९८२ मध्ये औरंगाबादला कायमचे राहायला आलो. बाबांची बरीच मित्रमंडळी औरंगाबादेत होती. शिवाय त्यांचं शिक्षण म्हणजे एम ए आणि लॉ औरंगाबादला झालं होतं. त्यामुळे बाबांना औरंगाबाद नवं नव्हतं, पण आमच्यासाठी ते सगळं नवं होतं. औरंगाबादला आम्ही नवीन उस्मानपु-यात राहायला लागलो. पहिल्याच दिवशी बाबा मला श्रेयनगरमधल्या त्यांच्या मित्राच्या घरी घेऊन गेले, सुधीर रसाळांच्या घरी.
मी बापूकाकांना आधी भेटले होते तेव्हा फार लहान होते त्यामुळे माझ्यासाठी ते नवीनच होते. काका तेव्हा विद्यापीठात जायच्या तयारीत होते. मला पक्कं आठवतंय काका कांदा टोमँटोची कोशिंबीर करत होते, सोनल शाळेत निघाली होती तिच्यासाठी. एका बाजूला त्यांच्या आणि बाबांच्या गप्पा सुरू होत्या आणि खळखळून हसणंही.

Read More

समाजस्वास्थ्य

सेक्सबद्दल, लैंगिकतेबद्दल बोलणं आजही आपल्याकडे टॅबू आहे. सेक्सबद्दल किंवा लैंगिकतेबद्दल बोलणं म्हणजे अश्लील बोलणं असं समजणारे आजही खूप लोक आहेत. आजही आपण शाळांमध्ये लैंगिक शिक्षण दिलं जावं की नाही याबद्दल अजूनही चर्चाच करतो. एकीकडे आता मुक्त लैंगिक संबंध वाढत चालले आहेत असं म्हणताना आजही अनेक नियतकालिकांमध्ये सेक्सविषयक शंका विचारणारे कॉलम सुरू आहेत. लोकांच्या त्यातल्या शंका आजही बाळबोध आहेत.
या सगळ्या पार्श्वभूमीवर रघुनाथ धोंडो कर्वेंनी केलेलं काम किती मोठं आहे याची कल्पना यावी. १९२१ मध्ये त्यांनी भारतातलं पहिलं संततीनियमन केंद्र सुरू केलं, त्याच वर्षी लंडनमध्ये पहिलं संततीनियमन केंद्र सुरू झालं. पाश्चात्य समाज त्याकाळी आपल्यापेक्षा किती पुढारलेला होता हे लक्षात घेता लंडनमध्ये आणि मुंबईत संततीनियमन केंद्र एकाच वेळी सुरू होणं हे विलक्षण आहे. सेक्स ही गोष्ट केवळ प्रजोत्पादनासाठी नाही, सेक्सवर मानसिक स्वास्थ्यही अवलंबून आहे यावर र. धों. कर्वेंनी भर दिला. आज तब्बल ९६ वर्षानंतरही परिस्थिती खूप बदलली आहे असं म्हणता येणार नाही.

Read More

आय इन द स्काय

इराकमध्ये किंवा पॅलेस्टाईनमध्ये ड्रोन विमानांच्या हल्ल्यात अमुक इतके ठार, अशा बातम्या आपण किती सहजतेनं आणि निर्विकारपणे वाचत, बघत असतो. पण त्यामागे केवढी मोठी यंत्रणा असते, विचार असतो, संघर्ष असतात याची आपल्याला अजिबात कल्पना नसते. शिवाय अमुक इतकी माणसं मरण पावली हे निर्विकार मनानं वाचण्याइतकं आपलं मन मुर्दाड झालेलं आहे. दुस-या महायुद्धात जेव्हा चर्चिल इंग्लंडचे पंतप्रधान झाले तेव्हा जर्मनीला जर नमवायचं असेल तर युद्ध त्यांच्या दारात नेऊन ठेवल्याशिवाय पर्याय नाही हे त्यांनी ओळखलं आणि जर्मनीवर जोरदार बाँबहल्ले सुरू केले. त्यात ड्रेस्डेन बेचिराख झालं. हजारो माणसं मेली. पण हे करणं भाग होतं कारण हिटलरला पायबंद घालणं आवश्यक होतं. युद्धात आणि प्रेमात सगळं काही क्षम्य आहे अशी म्हण आहेच. पण चूक काय आणि बरोबर काय हे ठरवणं किती अवघड आहे. एकासाठी चूक असलेली गोष्ट दुस-यासाठी आवश्यक असते. एकासाठी दहशतवादी असणारी व्यक्ती दुस-यासाठी स्वातंत्र्यसैनिक असते. एकासाठी अनैतिक असणारी गोष्ट दुस-यासाठी नैतिक असते. प्रत्येक माणसाला आपल्या मनातल्या या परस्परविरोधी द्वंद्वाला कधी ना कधी सामोरं जावं लागतं. माणसाच्या मनातल्या नैतिक-अनैतिकतेच्या द्वंद्वाचाच ऊहापोह Eye in the Sky या चित्रपटात आहे.

Read More

घरातल्या विजयाबाई

मावशीच्या आणि माझ्या लग्नापूर्वीच्या आयुष्यात बराच सारखेपणा आहे. आम्ही दोघीही मुंबईत येण्यापूर्वी लहान शहरांमधे राहत होतो. तिचं माहेर कोल्हापूरचं तर माझं माहेर औरंगाबादचं. त्यामुळे शहरातल्या, विशेषतः मुंबईतल्या लोकांना ज्या गोष्टी माहितही नाहीत आणि अनुभवयालाही मिळत नाहीत अशा ब-याच गोष्टी आम्ही दोघींनी अनुभवल्या आहेत. लहान गावातली संस्कृती, तिथल्या लोकांचे एकमेकांशी असलेले संबंध, तिथली जीवनपध्दती हे मुंबईपेक्षा खूप वेगळं असतं आणि ते आम्हा दोघींनाही माहीत आहे. त्यामुळे असेल कदाचित पण मला तिच्याबद्दल पहिल्यापासून आपलेपणा वाटला.

Read More

माझे आजी-आजोबा

माझी आजी जाऊन आज सहा वर्षं झाली. आजीचं खूप वय झालं होतं. गेली तेव्हा ती ९४ वर्षांची होती पण तरीही वयाच्या मानानं तल्लख होती. त्या वयातही तिचे बरेचसे दात शाबूत होते. लहानपणापासून आजी-आजोबांचा सहवास मला […]

Read More

गुलजार!

गुलजार हा तसा कॉलेजपासूनचा जिव्हाळ्याचा विषय. गुलजारांच्या कविता, गुलजारांचे चित्रपट आणि गुलजारांनी इतर चित्रपटांसाठी लिहिलेले संवाद आणि गाणी, सगळंच प्रिय होतं आणि अजूनही आहे. निरंजनला पहिल्यांदा भेटले तेव्हा पटकन् आपलेपणा वाटण्यात गुलजार हा महत्वाचा भाग […]

आजोबांची आठवण

माझे आजोबा स्वातंत्र्य सैनिक होते. हैदराबाद मुक्तिसंग्रामात ते दीड वर्ष तुरूंगात होते. हैदराबादला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर त्यांनी मागे पडलेल्या वकिलीला परत एकदा सुरूवात केली. बरोबरीनं त्यांचं सामाजिक काम चालूच होतं. गांधीवादी असलेल्या माझ्या आजोबांची राहणी अतिशय […]